Het is tijd voor het nieuwe filmmaken

“De mogelijkheden van onze tijd vragen om een nieuwe manier van werken.” Tekenend voor zijn branie bedoelt hij met ‘mogelijkheden’ zowel de radicale bezuinigingen als de technologische vooruitgang. “Ik wil verhalen vertellen. Linksom of rechtsom.” Daarom koos hij voor worldbuilding om zijn nieuwste filmproject De Moerheks te gaan realiseren.

Nienke Huitenga interviewt regisseur Thijs Schreuder-Rinnooy Kan
Geschreven voor DagelijkseStandaard.nl / gepubliceerd op 2 oktober 2013 

Wat is worldbuilding? In tegenstelling tot de traditionele, meer lineaire manier van film produceren waar de regisseur en de scenarist de hele film eerst uitdenken op papier, bouw je met worldbuilding als team vanaf het begin samen aan de film. Bovendien houdt het letterlijk in dat je een complete wereld bouwt. De methode komt uit het sciencefiction- en fantasy-genre en is via de game-industrie naar Hollywood overgewaaid. Worldbuilding is het meest bekend geraakt door schrijver J.R.R. Tolkien (Lord of the Rings) en filmmaker George Lucas (Star Wars). En nu beetje bij beetje maakt het zijn entree in de Nederlandse filmindustrie.

Samen met onder andere producent Fu Works, production designer Romke Faber en Joery Verweij, componist Daan Temmink en VFX Studio Whoohoo werkt regisseur Thijs Schreuder-Rinnooy Kan volgens deze methode aan zijn nieuwste filmproject De Moerheks. Deze maand hielden een kleine crowdfunding-campagne via CineCrowd om financiering binnen te halen voor hun worldbuilding-methode. En met succes. Ze hebben iets meer dan 20 duizend euro opgehaald om de ideeontwikkeling op deze manier te bekostigen.

De eerste schets

In een koffiebarretje in Berlijn, tijdens het internationale filmfestival Berlinale vorig jaar, maakte Schreuder-Rinnooy Kan zijn eerste schets voor De Moerheks. “Een schets van een wonderlijke boom die een hand kan worden. Aan de hand van deze schets denken we nu nog steeds door met het team. Het idee is dat je in een mistwolk een seconde kan denken dat je een gedaante ziet. Het fascineert me hoe je echte elementen kan vervormen, of anders interpreteren. Daar gaat De Moerheks in essentie om.” Wanneer je hoofd gevuld is met angst doet je fantasie vreemde dingen, lijkt het uitgangspunt. “Als je de moerheks wil zien kan je haar overal zien.”

KastanjeBoom (1)

Schets door regisseur Thijs Schreuder-Rinnooy Kan

De Moerheks gaat over de schuchtere Aron (14) die zijn angsten moet overwinnen. De film speelt zich af in het jaar 1918, het einde van de Eerste Wereldoorlog nadert. Aron woont in het dorpje Alvergom waar volgens de dorpslegende een heks leeft in het nabij gelegen moeras. Wanneer de Spaanse Griep uitbreekt, beschouwen de dorpelingen dit als de vloek van deze moerheks.

Voor een buitenstaander lijkt het een hele switch

“Aron dat ben ik eigenlijk”, zegt Schreuder-Rinnooy Kan. “Na mijn laatste documentaire was ik er wel een beetje klaar mee dat ik door angst gemotiveerde thema’s koos. Mijn afstudeerfilm De Brul van de Leeuw (2009) is een korte documentaire die ontstaan is uit de angst voor de snelle opkomst van Geert Wilders. In 2011 maakte ik When the War Ends, een korte film over de gevolgen van vechtlust in Noord-Ierland. Na deze film merkte ik dat ik in mijn eigen leven genoeg had van die angstideeën. Ik had redelijk destructieve relaties, en ging geen diepe verbintenis met mensen aan. Daar ben ik vanaf gestapt. Nu wil ik gewoon bouwen.” Tussen de documentaires door maakte Schreuder-Rinnooy Kan de korte avontuurlijke fictiefilm De Schaduw van Bonifatius met Jan Decleir in de hoofdrol als bisschop Bonifatius in het jaar 754. “Voor een buitenstaander lijkt het een hele switch. Maar ik heb naast het tastbare, echte van de documentaire ook een grote voorliefde voor magische verhalen. Tijdens het maken van de Schaduw van Bonifatius bleek ik al op een worldbuilding-wijze te hebben gewerkt. Pas nadat de film af was leerde ik van Romke Faber dat dit een beproefde methode was. Het beviel me wel.”

Je hebt sneller beter grip op je film

“Toen Spielberg het scenario van scifi-film Minority Report las, had hij zijn twijfels bij het idee en gooide hij het scenario in de prullenbak. Niet omdat hij de film niet wilde maken. Hij dacht, ik geloof niks van dit verhaal, laten we het eerst samen ontwikkelen en beter begrijpen wat de wereld van Minority Report moet zijn. Spielberg heeft met zijn scenarioschrijver en production designer gewerkt aan het ontwikkelen van een nieuw, coherenter verhaal. Die samenwerking heeft mij geïnspireerd”, vertelt Schreuder-Rinnooy Kan enthousiast. “En ergens is deze manier van werken ook wel logisch. Want in het traditionele proces van filmmaken roep je naar mijn idee veel te laat de talenten van je overige crewleden in. In de gebruikelijke situatie wordt een film eerst helemaal uitgedacht op papier (het scenario), daarna komt er een storyboard en wordt er een break-down gemaakt (voor de planning van de productie). Dan volgt het filmen pas en nog veel later komt de componist meedenken over sfeer en muziek! Deze stappen lopen bij worldbuilding veel meer door elkaar heen. Al in een vroeg stadium werken we samen aan het opbouwen van de wereld van Aron.

Je hebt sneller beter grip op je film, omdat je meteen begint met beeldvorming van je film. Zo werken we bijvoorbeeld nu al aan de kostbare visual effects. In het moeras willen we angstaanjagende vormen laten ontstaan. Daar gaan we nu testen voor doen. Het risico voor de producent is dat er hogere kosten zijn aan het begin. Maar je maakt ook eerder belangrijke keuzes die later weer kosten kunnen besparen. En een ander voordeel is dat de scenarist onze tests weer kan gebruiken ter inspiratie voor het schrijven van de scènes. Zo heeft heel de crew de film goed in zijn hoofd. Deze manier van werken is wel wennen als regisseur. Je hebt niet meer de voorsprong dat je alwetend bent. Je geeft nog steeds wel de richting, met name over de sfeer en het gevoel van het verhaal. Ik probeer veel meer te onderzoeken en ieders talent te benutten.”

Wat is de nieuwe realiteit waarin we leven en hoe kunnen we daarin verhalen vertellen

Spielberg heeft makkelijk praten, kan je denken. Hij heeft riante filmbudgetten tot zijn beschikking. Bovendien worden alle head of departments beloond met een commercieel salaris. Dat budget hebben producent Fu Works en regisseur Thijs Schreuder-Rinnooy Kan niet. Waarom kiest hij dan uitgerekend nu, in een onzekere tijd, het experiment? “Dat ik nu voor worldbuilding kies heeft ook te maken met de vraag die ik me daarbij stel. Wat is de nieuwe realiteit waarin we leven en hoe kunnen we daarin verhalen vertellen?”

Een andere reden waarom worldbuilding uitgerekend nu de moeite waard, is deels technologisch, stelt Schreuder-Rinnooy Kan. “Digitale schetsjes maak je in een handomdraai, en je deelt het met je team in een ogenblik. Je kan dus in een heel vroeg stadium veel tests doen. Daarnaast zie ik om me heen sociale structuren steeds meer veranderen. Mensen worden door overheid en bedrijfsleven steeds meer aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid. Als je meer eigen verantwoordelijkheid van je crewleden vraagt, moet je hen daar ook de ruimte en het vertrouwen voor geven. Worldbuilding geeft die ruimte en dat eigenaarsschap aan de crewleden. Aan de andere kant weegt natuurlijk mee dat we geconfronteerd werden met de harde bezuinigingen. We moesten dus wel nadenken over een andere manier van werken. En daar zijn we nu hard mee bezig. Iedereen die nu meewerkt aan het opzetten van de film doet dat deels in zijn eigen tijd. In de avonduren en weekenden. Ik hoop er met dit experiment op zijn minst achter te komen of we het filmmaken op deze manier kunnen verbeteren.”

Studio Whoohoo, de Visual Effects studio die meewerkt aan De Moerheks, brengt het nog iets ambitieuzer. Op de crowdfunding-pagina van De Moerheks stellen ze dat ze ‘de ouderwetse manier van filmmaken [willen] doorbreken.’ Ziet Schreuder-Rinnooy Kan dat als regisseur ook zo? “Nee, voor mij is het eerder een wens om op deze manier te werken. Of het een succes of verbetering is, dat zullen we pas later zien. Maar goed, zoals je merkt zijn we dus jong en vurig. Het zal aan het publiek zijn om te bepalen of worldbuilding ook voor de Nederlandse film werkt.”

De subsidiefondsen zijn nog afwachtend

De crowdfunding-campagne is vooral opgezet om de worldbuilding, de ideeontwikkelingsfase, te financieren. “De subsidiefondsen zijn nog afwachtend; ze willen eerst zien of het werkt als methode, maar toch is er al geïnvesteerd door de producent en het Filmfonds.” Schreuder-Rinnooy Kan benadrukt dat worldbuilding en crowdfunding ook erg goed te combineren zijn. “Om succesvol te crowdfunden moet je veel met het publiek delen. We merken dat het publiek ontzettend bereid is mee te denken met ons. Dat vind ik bijzonder om mee te maken. Omdat we gerichte vragen stellen via ons CineCrowd-blog krijgen we zeer bruikbare elementen aangereikt door het publiek. Zo hebben we goed gedocumenteerde links naar waardevolle informatie over de Spaanse griep en de Eerste Wereldoorlog gekregen. Het publiek gaat de crew niet vervangen. We gaan het publiek niet vragen mee te schrijven aan het verhaal, zoals in het crowdsourced filmproject van Paul Verhoeven. Ik zie het meer als een uitbreiding van ons talent en kennis middels het publiek. We zouden het heel fijn vinden als we gedurende de hele productie van de film bij mensen mogen terugkomen met vragen.”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s